Yay imyi

Hakimiyyt dyiikliyin sonuncu midlrini itirmi naraz vtndalarn ksriyyti iqtidarda hkmran olan sakitlik v siyasi sabitliyin minimum nvbti prezident sekisin qdr srcyin mindir. Bu fikr lkdki siyasi situasiyan analiz edrkn glmk olar. Frtnancsi sakitlik bir oxlarn aqnla salb. Hazrk dvlt basnn zifliyin v iradsizliyin min olanlar vvl liyev sisteminin gcn inanrdlar. Sistem lkni idar edck - Heydr liyevin yaratd quruluun mhkmliyin inanan hr nc vtnda bu fikirddir.

Hqiqtn bu beldirmi? Ancaq situasiyann thlili v mtbr mnblrdn alnan mlumat bunun ksini deyir. qtidarn anmas gz nnd ba verir. Hakimiyyt itkisi thlksi qarsnda birln hakim qruplamalar yenidn z aralarnda lk iqtisadiyyatna tsir dairsini bldrmk urunda mbarizy balayblar. Qruplamalar arasndak fikir ayrl is son hdd atb.

Dvlt bas hllik trafnda ba vernlr gz yumur. lham liyev aparatn (xahi edirm, dvltl qardrmayasnz) idarsinin onun lind olmadn v mvcud situasiyada z gcszlyn gzl anlayr.

Traybn narazl

Dvlt basnn hakimiyytinin ilk aylarnda rejimin aparc qvvlri .liyevin siyastindn narazln bildirmy balad. Bu narazlq n il baldr? .liyevin hakimiyytinin ilk gnlri liyev sisteminin effektli faliyyti n yolverilmz olan lknin idarsind mrkzdnyaynma tendensiyas z xd. .liyev hakimiyyt gldikdn sonra atasnn lmndn qabaq dvlt idariliyindki sistemini faktiki saxlasa da, H.liyevin varisi n yolverilmz saylan addm atd - lknin idarolunmasna "seilmilr" zmrsini - oliqarxlar v birinci ledini buraxd. Nticd gn-gndn idarilik raqlar iradsiz dvlt basndan onun trafna - Kmalddin Heydrova, Ziya Mmmdova, Cahangir sgrova, blfs Qarayev, liaa Hseynova, Heydr Babayev v Mehriban Paayevaya kedi. Mhz bu xslr lknin daxili v xarici siyastindki problemlrl bal strateji qrarlar qbul etmy baladlar.

dariliyin bu cr keidi .liyevin hakimiyytinin ilk gnlrind slahiyytlrin mhdudladrlmasyla bal myynldirdiyi balans pozdu. Aparatn idariliyi Ramiz Mehdiyev v onun rur qruplamasnn, iqtisadiyyatn idariliyi is F.liyev v onun trfdarlar - frhadlarn lin kedi. Amma dvltin idarolunmasna x ld edn .liyevin traf H.liyev sisteminin brpasna chd gstrmy baalad. Onlar ninki aparat, lk iqtisadiyyatn da tsir dairlrin qaytarmaq istyirdilr.

Bundan n alnd? Dvlt basnn trafnn addmlar hm R.Mehdiyevd, hm d F.liyevd narazlq dourdu v onlarn mqavimti nticd hakim elitada qardurmaya gtirib xard. Onlar arasnda lm-dirim mbarizsi baland. R.Mehdiyev, Z.Mmmdov v baqalarna qar hakimiyyt qzetlrindki hcum kampaniyasna mhz bu kontekstdn yanamaq lazmdr.

Hazrk dvrd hakim elitada vziyyt o qdr d sad deyil. Hakimiyytin mrkzldirilmsi traybn aparc qvvlrind, llxsus Qrbi Ermnistandan olanlarda byk narazlq dourub. Bel ki, onlar dvlt idariliyindn knarda qalblar. "lhamn islahatlar" nticsind .nsanov v S.Tbrizliy nisbtn H.liyevin hakimiyyt mbarizsind bir gn bel itirak etmyn C.sgrova qeyri-mhdud slahiyytlr verildi.

Bundan baqa, hakim oliqarxlar dvlt basn .nsanovu, .Nayevi, Y.Hmbtovu, A.Muradverdiyevi istefaya gndrmy inandrdlar. Amma .nsanovun timsalnda mqavimtl qarlaan oliqarxlar bir mddt geri kildilr. .nsanov onlara dvlt basnn qraryla barmayacan aq-aydn byan etdi.

Trayb oliqarxlarn nfuzunun artmasndan daha ox F.liyevin lk iqtisadiyyatna rhbr tyin olunmasndan narazdr. "Niy iqtisadiyyata, llxsus onun glirli sferalarna naxvanl v yaxud qrbi azrbaycanl deyil, cnub regionundan olan birisi balq etmlidir?" Bu sual "Yeni Azrbaycan"n naraz rhbrlrinin kabinetlrind tez-tez sslnir.

Bs traybn narazl ny gtirib xara bilr? Bu, hakim qruplamalar arasnda sistemin mhvin gtir bilck mharibnin balancdrm?

li nsanovun ykslii

Niy indi hakimiyytd sabitliyin olduu aydndr. Ham mlkiyytin sonuncu bldrlmsi urunda mhariby hazrlar. Bu mbariz ny gtirib xaracaq? Biz mlkiyytin bldrlmsinin sonda lkd siyasi hakimiyyt urunda mbarizyl nticlndiyini baqa lklrin timsalnda grmk.

Traybn aparc qvvlri .liyevin alt aylq hakimiyytindn sonra partiya rhbrliyin yeni liderin grkliyin min oldular. Hazrk dvlt bas atasnn ld etdiklrini oxaltmaa qadir deyil, ksin, o, H.liyevdn qalan hakimiyyti v idarilik raqlarn get-ged ldn verir. Bundan baqa, .liyev traybn yeni liderlriyl ilk dyndc zifliyini gstrib. Onun tn il .nsanovu istefaya gndrmk chdi fiaskoya urayb. Siyastd liderlrin z zifliyini bel tez-tez gstrmsi yolverilmzdir. Dvlt bas acizlik gstrdi. "Tayfaya yeni ba lazmdr" - aztorpaql v torpaqszlar nticd mhz bu qnat gliblr.

Naxvanllar v qrbi azrbaycanllar is tdricn revan mqsdil .nsanovun trafnda birlmy baladlar. O, liderlik xarizmasna v natiqlik qabiliyytin malikdir. .nsanovun maliyy resurslar ona uzunmddtli siyasi mbariz aparmaa, partiya yaratmaa, median nzartd saxlamaa imkan verir. .nsanovun geni sosial bazas var. Onun yegan ciddi atmazl haqqndak mnfi ictimai ryl baldr. Bu da .nsanovun shiyy naziri vzifsindki faliyytiyl laqdardr. Ancaq H.liyevin idarilik tcrbsi gstrir ki, bu lkd hakimiyyt yiylnmk n ictimai ry o qdr d vacib amil deyil.

Troya at

Traybn yeni lideri .nsanovla kim qardurmaya ged bilr? Hazrk hakim elitada ona qar xa biln yegan qvv txminn eyni resurslara malik F.liyevdir. Bel ki, onun trafnda lknin tayfadanknar biznes elitas cmlib.

O da siyasi hakimiyyt urunda byk mhariby hazrlar. Bzi mxalift partiyalar, strateji KV, o cmldn d iki byk telekanal onun nzarti altndadr. F.liyevin sas nailiyyti (nzarti altnda olan KV-in kmyil) islahat imicini v beynlxalq maliyy institutlarnn dstyini qazanmasdr.

Bununla bel, F.liyevl .nsanov arasndak mharib yaxn glckd ba vermyck. Hr iki lider ilk nvbd .liyevin istefaya getmsi lazmdr. Deysn, hmin gn artq yaxnlamaqdadr.

Hazrk sistemd dvlt bas z atasndan frqli olaraq mbariznin zrind deyil, mrkzinddir.

Ramiz Mehdiyev imzas altnda mqal yazan mlliflrin qalmaqala sbb olmu "Azrbaycan qloballama dvrnd"ki yazs Azrbaycandak siyasi proseslrl 2 min vvl ba vermi hadislr arasnda dqiq paralellik yaradr. Ramiz nvrovi dahiyan uzaqgrnlikl khn qvardiya - liyevilrl gnc qvardiyalar - frhadlar arasnda mharib balayacan dqiq myyn edib.

Ruscadan trcm etdi Xyal ahinolu

"Monitor" jurnal, No 64, 10 iyul 2004